Γερμανικά νεκροταφεία στο Ρέθυμνο
Η άρνηση του Δήμου Ρεθύμνης στην εκταφή Του Γ. Σταράκη
Στις 20 Μαΐου 1941, 22.750 επίλεκτοι και άρτια εξοπλισμένοι Γερμανοί με 1370 αεροπλάνα, 750 ανεμόπλανα, 70 πλοία και μικρό αριθμό Ιταλικών Αντιτορπιλικών και τορπιλάκατων επιχειρούν την κατάληψη της Κρήτης με τη συνθηματική ονομασία «MERKUR» (ΕΡΜΗΣ).
Η Αντίσταση των αμυνόμενων και του λαού της Κρήτης μεγάλη. Οι εισβολείς αιφνιδιάζονται από την ψυχή των Κρητικών οι οποίοι αν και αφοπλισμένοι με πάσης φύσεως Γεωργικά Εργαλεία, πέτρες κλπ. τους «τσακίζουν».
Τα Κρητικά χώματα γεμίζουν πτώματα από τους ναζί εισβολείς
Η άμυνα των Ελληνικών και Αυστραλιανών Δυνάμεων στον τομέα Ρεθύμνου αντέχει. Αεροδρόμιο Πηγής και πόλη κρατούν.
Όμως το αεροδρόμιο Μάλεμε πέφτει στα χέρια των Γερμανών. Έρχονται οι Γερμανοί μετά από 11 ημερών σκληρές μάχες και στο Ρέθυμνο οδικώς.
ΠΡΩΤΗ ΤΟΥΣ ΔΟΥΛΕΙΑ ΤΑ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΑ
Αρχές Ιουνίου 1941 βιαίως καταλαμβάνουν στο Μασταμπά της πόλης μας αμπέλι ιδιοκτησίας Μαρίας Μιχαήλ Ραπανάκη το γένος Βιστάκη η οποία γεννήθηκε στο Ρέθυμνο το 1923. Στις 15-6-1941 το κτήμα της κατελήφθη βιαίως παό τους Γερμανούς και αφού εκχέρσωσαν το αμπέλι, το μετέτρεψαν σε Γερμανικό Νεκροταφείο Αλεξιπτωτιστών Βαθμοφόρων.
Το κτήμα της επεστράφη μετά την εκταφή των οστών των νεκρών στις 3 Νοεμβρίου 1960. Σήμερα εκεί είναι η οδός Ετεάρχου. Πριν ονομαζόταν «Ταξιαρχίας Ρίμινι» και «Γεωργίου Ρολοϊ».
Νεκροταφείο Μασταμπά
Ο Γεώργιος Σαμψών στις 23-7-1968 έχοντας δεξιά την αδελφή του Ελένη (σήμερα σύζυγος του πρωτεξάδελφου μου Γεωργίου Μιχ. Σταράκη και αριστερά του την Χρυσούλα, επίσης αδελφή του) (σήμερα σύζυγος Στυλιανού Δημητρακάκη) στη σκάλα του τότε Νεκροταφείου.
Πίσω φαίνεται το Ρέθυμνο και η ακατοίκητη περιοχή.
Ο Γεώργιος Σαμψών στον τοίχο με το πουλί και το ναζιστικό σήμα στο Νεκροταφείο
Η σκάλα του Νεκροταφείου την κατοχή. Στο βάθος το «πουλί»
Το Νεκροταφείο Μασταμπά από άλλη οπτική γωνία
Ταφή Γερμανών αξιωματικών στον Μασταμπά
(Από το αρχείο ΜάρκουΓ. Πολιουδάκη)
Η κατασκευή του Γερμανικού Νεκροταφείου το 1941 στα Μισίρια
Οι νεκροί Γερμανοί του 2ου Συντάγματος και του Τάγματος Πολυβόλων Αλεξιπτωτιστών πολλοί. Έτσι, βίαια καταλαμβάνουν και «ξεριζώνουν» στα Μισίρια (εκεί που είναι σήμερα το Δημοτικό Γηροκομείο, το οικόπεδο της Στέλας Δασκαλάκη) (αδελφή του Δημάρχου) σύζυγος Αντωνίου Σκανδαλάκη.
Στέλα Σκανδαλάκη και Αντώνης Σκανδαλάκης
Πανοραμική άποψη Γερμανικού Νεκροταφείου στα Μισίρια
ΟΧΙ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΤΑΦΗ
Τα χρόνια πέρασαν. Το Ρέθυμνο και όλη η Κρήτη ελευθερώθηκε. Όμως τα Νεκροταφεία παρέμειναν για να θυμίζουν την εισβολή και τις συνέπειες της σε ντόπιους και επισκέπτες.
Φθάνουμε στο 1959. Το Γερμανικό κράτος ενημερώνει τον τότε Έλληνα πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή ότι θα δημιουργήσει Παγκρήτιο Νεκροταφείο Γερμανών Νεκρών στο Μάλεμε Χανίων. Εκεί όπου το 1942 ο Δοσίλογος Πρωθυπουργός Τσολάκογλου κατέθεσε στεφάνι στα οστά των ναζί Γερμανών. Στη βάση του «Γερμανικού Πουλιού» έγραψαν οι Χιτλερικοί «Ήρθαμε από αέρας να κατακτήσουμε λαό αγρίων».
Η είδηση γίνεται γνωστή και στο Ρέθυμνο. Ο τότε Δήμαρχος Στέλιος Ψυχουντάκης καλεί συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου στις 2 Οκτωβρίου 1959. Μοναδικό θέμα: «ΌΧΙ στη μεταφορά των οστών». Το σκεπτικό του στην εισήγηση είναι το παρακάτω:
«Είτα ο κ. Δήμαρχος λαμβάνων τον λόγον λέγει τα εξής: Καθ’ ας έχομεν πληροφορίας η Γερμανική Κυβέρνησις δια της εν Αθήναις Πρεσβείας της ενδιαφέρεται και επιδιώκει την δημιουργίαν Παγκρητίου Γερμανικού Νεκροταφείου εις Μάλεμε Χανίων όπου και θα συγκεντρωθούν τα οστά των καθ’ όλην την Κρήτη φονευθέντων Γερμανών κατά την Μάχη της Κρήτης Μαίου 1941. Επί του θέματος τούτου ο Δήμος Ηρακλείου αντέδρασεν και εξεδήλωσεν την πρόθεσιν αυτού, όπως δια λόγους ιστορικούς κ.λ.π. μη μετακινηθώσιν τα οστά των εκεί πεσόντων Γερμανών στρατιωτικών, καθιστών τας προθέσεις και επιθυμίας του γνωστάς και εις τον προσφάτως διελθόντα εξ Ηρακλείου Γερμανον πρεσβευτήν κ. Ζέελος όστις εν συνεχεία υπεσχέθη την ανάλογον ρύθμισιν του θέματος.
Νομίζω, συνεχίζει ο κ. Δήμαρχος, ότι το Δημοτικόν Συμβούλιον και η πόλις Ρεθύμνου ολόκληρος, διότι πιστεύω ότι όσα παρακάτω θέλω αναφέρει και η πόλις πιστεύει ότι, δεν πρέπει να επιτρέψη την μετακίνησιν των εδώ Γερμανικών Νεκροταφείων, διότι ταύτα έχουν συνδεθή αρρήκτως προς την τοπικήν αλλά και την καθ’ όλον Ιστορίαν της Κρήτης και ειδικότερον της πόλεως και των περιχώρων αυτής, κατά την υπό των Γερμανικών στρατευμάτων επίθεσιν δια την κατάληψιν της Νήσου, τον Μάϊον 1941. Εις την περιοχήν αυτήν, έλαβον χώραν ηρωϊσμοί αφθάστου Μεγαλείου, γεγονός το οποίον έχει μεγαλυτέραν σημασία, διότι αυτή εστερείτο οργανωτικής μαχίμου στρατιωτικής δυνάμεως, ως επίσης και τοιαύτης επιγείου αντιαεροπορικής αμύνης.
Η μετακίνησις των οστών των νεκρών, θα αποτελέση ασέβειαν προς όλους εκείνους, οι οποίοι προέταξαν τα στήθη των, κατά τας ημέρας εκείνας, θυσιάσαντες την ζωήν των, αλλά και την σωματικήν των ακεραιότητα εις τον Ιερόν βωμόν της ιδέας της ελευθερίας. Και προς τους Γερμανούς όμως στρατιώτας η τοιαύτη μετακίνησης και δι αυτούς θα είναι ασέβεια, διότι και αυτοί σαν στρατιώται εξετέλεσαν διαταγάς της Πατρίδος των, μη όντες αυτοί ούτοι υπεύθυνοι δια τα εκ του Πολέμου κακά.
Οι τάφοι αυτοί θα αποτελέσουν έτι, παραμένοντες εκεί όπου ευρίσκονται, τον αψευδή μάρτυρα της μεγάλης εκείνης εποποιίας θα αποτελέσουν τον φωτεινόν φάρον προς παραδειγματισμόν δια τους επιγιγνόμενους, συγχρόνως δε, ότι ατιμώρητες δεν θα παραμείνεη πας τις όστις ήθελεν επιβουλευθή την ελευθερίαν του διαμερίσματος αυτού της Ελληνικής πατρίδος.
Αλλά και δια τον Ιστορικόν του μέλλοντος, οι τάφοι ούτοι θ’ αποτελέσουν το απαράγραφον στοιχείον και εκ τούτου την υποχρέωσιν του γράφοντας την ιστορίαν της Εποχής εκείνης, να μην λησμονήση την Ιστορικήν αυτήν περιοχήν, πράγμα που φοβούμαι ότι θα συμβή εφ’ όσον τα οστά μετακινηθούν εις Μάλεμε και ούτω να οικειοποιηθή η περιοχή εκείνη οόκληρον την μεγάλην εκείνην ιστορικήν εποχήν.-
Καλώ όθεν το Δημοτικόν Συμβούλιον του Δήμου Ρεθύμνης, όπως επί του θέματος τούτον εκδώση την σχετικήν του απόφασιν.
Εν συνεχεία ο κ. Πρόεδρος καλεί το Συμβούλιον ίνα εκδώση σχετικήν απόφασιν κατεπειγόντως βάσει του άρθρου 95 του Κ.Ν.Δ.Κ ως μη αναγεγραμμένου του σχετικού τούτου θέματος, εις την ημερησίαν διάταξιν.-
Το Συμβούλιον μετά συζήτησιν καθ’ ην ομοφώνως ενέκρινε τας ως άνω εισηγήσεις, Εξέδοτο την υπ’ αρθμ. 311/59 απόφασίν του ως κάτωθι:
Αποφασίζει
Κρίνει κατεπείγον το θέμα «Λήψις αποφάσεως δια την μη μετακίνησιν των ενταύθα Γερμανικών Νεκροταφείων.
Εγκρίνει την μη μεταφοράν εκ Ρεθύμνου των οστών των ενταύθα πεσόντων Γερμανών στρατιωτικών κατά την μάχην της Κρήτης 21-5-1941, δια λόγοςυ εδραιώσεως τοπικών Ιστορικών γεγονότων, αλλά και δια λόγους σεβασμού προς τους πεσόντας Έλληνας μαχητάς, οίτινες προσφέρον την ζωή των δια την ελευθερίαν και την προστασίαν του Πολιτισμού, ως και τους Γερμανούς στρατιώτας οι οποίοι και ούτοι ούδεν άλλο έπραξαν από του να εκτελέσουν διαταγάς της πατρίδος των και εν τη εκτελέσει τούτων έπεσαν.
Παρακαλεί τον κ. Δήμαρχον όπως δια καταλλήλων ενεργειών του φροντίση δια την εις την περιοχήν του Δήμου διατήρησιν των Γερμανικών Νεκροταφείων, η δε συντήρησις των οποίων ασφαλώς θα επιτευχθή και θα εξασφαλισθεί μέσω του Γενικού Επιτελείου Στρατού και της Γερμανικής Κυβερνήσεως.
1960 ΤΟΥΣ ΠΗΓΑΝ ΣΤΟ ΜΑΛΕΜΕ
Τελικά παρά τις αντιδράσεις οι Γερμανοί έκανα τις εκταφές. Όμως πλήρωσαν εργάτες (και όχι αγγαρείες όπως το 1941). Τα οστά των εισβολέων τοποθετήθηκαν στο Μάλεμε.
Νεκροταφείο Μάλεμε
ΠΗΓΕΣ:
- Αρχείο Γ. Σταράκη
- Ελένη Σαμψών – Σταράκη
- Greece at WW II Archives
- Patris.gr
- Pronews
- The German Invasion
- Battle of Crete – 1941
- Byron Tesapsides – WW II History in Greece
- Γ.Ε.Σ./ΔΙΣ
- Μάρκος Πολιουδάκης
- Andartis
